İran–ABD–İsrail hattında başlayan yeni savaş dalgası, klasik bir askeri çatışmanın çok ötesine geçmiş durumda. Bu artık yalnızca füze menzilleriyle ölçülen bir savaş değil; rejimlerin varlığı, devletlerin geleceği ve milyonlarca insanın yarını üzerine kurulan büyük bir hesaplaşma.

Savaşın ilk saatlerinde üst düzey komuta zincirinin hedef alınması, askeri literatürde tek bir anlama gelir:
Amaç yalnızca caydırmak değil, sistemi felç etmektir.

Bu nedenle bugün sorulan en kritik soru şudur:

İran rejimi ayakta kalabilir mi?

Ama belki daha doğru soru şu olmalı:

Rejim ayakta kalsa bile toplum ayakta kalabilecek mi?

BU SAVAŞIN FARKI: HEDEF TOPRAK DEĞİL, SİSTEM

Geçmiş Ortadoğu savaşlarında sınırlar tartışılırdı.
Bu kez tartışılan şey yönetim biçimi.

ABD yönetiminin açık şekilde “rejim değişmeden savaş bitmez” söylemi, çatışmayı diplomasi alanından çıkarıp varoluşsal bir mücadeleye dönüştürüyor. Böyle bir denklemde geri adım atmak, taraflar açısından sadece askeri değil siyasi intihar anlamına geliyor.

Bu yüzden İran açısından savaş artık savunma refleksi değil, hayatta kalma refleksi.

Ve hayatta kalma refleksi devreye girdiğinde devletler rasyonel değil, maksimal davranır.

KÜÇÜK COĞRAFYALARIN BÜYÜK KIRILGANLIĞI

İsrail’in coğrafi büyüklüğü yaklaşık 21 bin kilometrekare.
Bu gerçek, modern savaşta stratejik bir kırılganlık yaratıyor.

Yoğun füze saldırıları, ekonomik hayatı birkaç gün içinde durdurabilir. Enerji, ulaşım ve iletişim altyapısı hedef olduğunda savaş cephede değil şehir hayatında hissedilir.

Modern savaşların en sert gerçeği budur:

Artık askerler değil şehirler hedef oluyor.

Ve şehir hedef olduğunda kazanan taraf olmaz.

GİZLENEN GERÇEK: SAVAŞLARIN PROPAGANDA CEPHESİ

21. yüzyıl savaşlarının ikinci cephesi medya yönetimidir.

Hasar kadar algı da yönetilir.
Kaybedilen bina değil, kaybedilen psikolojidir.

Geçmiş çatışmalarda tarafların uğradığı zararların dünya kamuoyuna sınırlı yansıtılması, savaşın artık yalnızca askeri değil psikolojik üstünlük mücadelesi olduğunu gösteriyor.

Bugün füze kadar güçlü bir silah varsa o da bilgidir.

İRAN REJİMİ NE KADAR DAYANABİLİR?

Tarih bize üç temel faktör söyler:

1. Askeri kapasite
2. İç kamuoyu dayanıklılığı
3. Ekonomik sürdürülebilirlik

Rejimler çoğu zaman dış saldırıyla değil, iç yorgunlukla çöker.

Eğer savaş uzun sürerse;

• ekonomik baskı,
• enerji altyapısı kayıpları,
• toplumsal huzursuzluk

askeri kayıplardan daha belirleyici olur.

Bu nedenle savaşın süresi günlerle değil, toplumun sabır eşiğiyle ölçülür.

SAVAŞ BÜYÜRSE DÜNYA NASIL DEĞİŞİR?

En kritik eşiklerden biri şudur:

Bir ABD uçak gemisinin ciddi zarar görmesi ya da bölgedeki Amerikan üslerinin ağır kayıp vermesi, çatışmayı bölgesel olmaktan çıkarır.

O noktada savaş:

enerji krizine
küresel ekonomik sarsıntıya
yeni bloklaşmalara

dönüşür.

Petrol fiyatı yalnızca ekonomi meselesi değildir; ekmek fiyatına kadar uzanan zincirin ilk halkasıdır.

TÜRKİYE NEDEN İTİDALLİ?

Türkiye’nin Rusya-Ukrayna savaşında izlediği denge politikası, bugün yeniden kritik hale geliyor.

Çünkü Türkiye için mesele taraf seçmek değil:

• enerji güvenliği,
• göç dalgaları,
• ticaret yolları,
• bölgesel istikrar.

Savaş büyüdükçe Türkiye coğrafi olarak cepheye yaklaşır.

Diplomasi burada bir tercih değil, zorunluluktur.

ASLINDA KİM KAZANIYOR?

Tarih acı bir gerçeği tekrar tekrar gösterir:

Savaşlarda;

• liderler değişir,
• haritalar değişir,
• ittifaklar değişir…

Ama değişmeyen tek şey vardır:

Sıradan insanların kaybı.

Bir çocuk için savaşın ideolojisi yoktur.
Bir anne için jeopolitik denge anlam ifade etmez.

Elektriğin kesildiği, suyun bulunamadığı, geleceğin belirsizleştiği her şehir aynı kaderi yaşar.

LAMBADAKİ CİN’DEN SON SÖZ

Bu savaşın en tehlikeli yanı, tarafların geri çekilemeyecek kadar ileri konuşmasıdır.

Çünkü bazen savaşlar silahlarla değil, kurulan cümlelerle kaçınılmaz hale gelir.

Ve unutulmamalı:

Rejimler yıkıldığında tarih yeniden yazılır.
Ama savaş çıktığında insanlık yeniden yaralanır.

Bugün Ortadoğu’da yükselen duman yalnızca bir ülkenin değil, dünyanın geleceğine doğru yükseliyor.

Sorulması gereken soru artık şu:

Bu savaş kim kazanacak değil…
Bu savaş bittikten sonra kim normal bir hayat sürebilecek?

Lambadaki Cin Nijat Ayvaz